یکی از اصلی‌ترین روش‌های درمانی در طب سنتی، اصلاح رژیم غذایی و سبک زندگی بیمار بر اساس طبع و مزاج وی بوده است. همان‌طور که در مطالب پیشین به آن اشاره شد، بدن انسان شامل طبع و مزاج گوناگونی می‌باشد که اگر میزان هریک از آنها از حالت معمول خارج شود، ضعف و بیماری‌هایی را به دنبال خواهد داشت. از این رو اطلاع از آنها و رعایت خوراک مناسب از اهمیت بالایی برخوردار بوده و هست.

اما بسیاری از تفاوت بین طبع و مزاج انسان اطلاع نداشته و به اشتباه این دو را به یک معنا و مفهوم می‌شناسند. در گذشته نیز معمولاً تنها پزشکان و متخصصان طب سنتی، به تفاوت طبع و مزاج اشراف داشته و به آن اهمیت می‌داده اند؛ اما با توجه به استقبال زیاد مردم جهان از درمان گیاهی، اطلاع از تفاوت این دو بیش از پیش اهمیت یافته است. در ادامه به بررسی تفاوت طبع و مزاج و ویژگی‌های آنها می‌پردازیم.

طبع چیست

طبع چیست ؟

عوامل زیادی مانند وراثت، ویژگی‌های جغرافیایی محل تولد، تغذیه، سبک زندگی و.. بر حالات بدن ما تأثیرگذارند. به طور کلی، طبع شامل ویژگی‌هایی از بدن می‌شود که با آنها متولد می‌شویم و قابل تغییر نیستند.

انواع طبع چیست ؟

بسته به ویژگی‌های وراثتی و اقلیم جغرافیایی، طبع‌ها به سه دسته طبع سرد، طبع گرم و طبع معتدل تقسیم می‌شوند.

طبع سرد :

می‌توان گفت که طبع سرد در تمامی جهان به عنوان طبع قالب شناخته شده و درصد بسیاری از مردم جهان با این طبع متولد می‌شوند. معمولاً افراد دارای طبع سرد پوست سفید و روشنی دارند و به قول معروف سرمایی هستند. از لحاظ روحی، افرادی آرام و خونسرد هستند که به ندرت عصبانی می‌شوند. از لحاظ انرژی نیز، معمولاً میل زیادی به خواب و استراحت داشته و بی حال‌اند. متأسفانه سفیدی زودهنگام مو، ریزش مو، دیرهضم بودن غذا، استعداد چاقی، کندی نبض و.. از مشکلاتی است که افراد دارای طبع سرد با آن مواجه‌اند. رعایت خوراک و سبک زندگی براساس طبع و مزاج برای این افراد از اهمیت بالایی برخوردار است؛ چراکه این گروه بیش از بقیه انسان‌ها در معرض بیماری‌هایی مانند ام‌اس یا پارکینسون می‌باشند.

طبع گرم :

برعکس طبع سرد، افراد دارای طبع گرم بسیار برونگرا، زودجوش و اجتماعی بوده و با دیگران زودتر صمیمی می‌شوند. بدن این افراد معمولاً گرم و داغ است و علاقه زیادی به خوردن شیرینی جات دارند که موجب عطش زیاد آنها می‌شود. این افراد سریع‌تر از دیگران عصبانی شده و آن را بروز می‌دهند.

طبع معتدل :

تعداد افراد دارای طبع معتدل بسیار کمتر از طبع گرم و سرد است. افرادی که دارای طبع معتدل هستند، نسبت به افراد با طبع گرم و سرد از حساسیت‌های کمتری برخوردار بوده و معمولاً با شرایط سازگارتر اند. شرایط محیطی، دما، غذا و… حساسیت‌های خاصی برای این افراد به همراه نداشته و از لحاظ خلق و خو و شرایط روحی نیز پایدارتر می‌باشند. دقت کنید که چکاب منظم سلامتی برای افراد طبع معتدل بسیار مهم است زیرا احتمال بیماری‌های نهفته و بدون علائم در این افراد زیاد است.

مزاج چیست

مزاج چیست ؟

تمام هستی بر پایه چهار عنصر اصلی آب، آتش، باد یا هوا و خاک تشکیل شده است که گرما، سردی، رطوبت و خشکی از خصوصیات اساسی هر یک از این عناصر است؛ بدن انسان نیز از این قائدِ مستثنی نیست و ترکیب این عناصر، موجب ایجاد اخلاط چهارگانه یا همان مزاج انسان شده است.

مزاج شامل مجموعه‌ای از خصوصیات جسمی و روحی انسان است که با ویژگی‌های خاصی که در جسم و روح بدن به جای می‌گذارد، مشخص می‌شود. این اخلاط شامل صفرا، دم، بلغم و سودا بوده و تعادل آنها در بدن بسیار مهم است؛ چراکه اگر هریک از آنها از میزان طبیعی خود خارج شود، مشکلات زیادی برای بدن به وجود خواهد آمد. لازم به ذکر است که مزاج از اصلی‌ترین ویژگی‌های بدن بوده و با شناخت آن می‌توان به اطلاعات جامعی در مورد مشخصات فیزیکی و روحی انسان به دست آورد که برای تشخیص و درمان اکثر بیماری‌ها جوابگوست.

انواع مزاج

همان‌طور که اشاره شد، مزاج بدن که آن را اصطلاحاً “اخلاط اربعه” می‌نامند، شامل صفرا (گرم و خشک)، سودا (سرد و خشک)، دم یا خون (گرم و تر) و بلغم (سرد و تر) می‌باشد و اگر هرکدام از آنها از میزان طبیعی خود بیشتر شود، می گوییم که آن مزاج بر بدن غلبه کرده است. در غلبه اخلاط اربعه، اگر در فرد، صفرا غلبه کند آن را صفراوی مزاج، اگر خون یا دم غلبه کند، دموی‌مزاج، اگر بلغم غلبه کند، بلغمی مزاج و اگر سودا غلبه کند، وی را سوداوی مزاج می‌خوانند.


بیشتر بخوانید : آشنایی با انواع مزاج ها


ویژگی های ظاهری افراد با مزاج های مختلف

مزاج صفرا
صفرا یکی از اخلاط چهارگانه بدن و به صورت گرم و خشک است. افراد صفراوی از لحاظ ظاهری معمولاً استخوان بندی درشتی داشته و لاغر اندام‌اند. از ویژگی‌های بارز شخصیتی افراد صفراوی می‌توان به هوش و ذکاوت، پر حرف، پرانرژی و پرتحرک، خون گرم، اجتماعی و زودجوش (زود عصبانی می‌شوند) اشاره کرد. افراد صفراوی به شدت گرمایی هستند و همین موضوع باعث عطش و خشکی دهان آنها می‌شود. همچنین افراد با مزاج گرم و خشک میل زیادی به خوردن خوراکی‌های سرد مانند خیار، کاهو، هندوانه و همچنین ترشیجاتی مانند لواشک، سرکه و.. دارند.


بیشتر بخوانید : مزاج صفراوی چیست ؟


مزاج سودا
معمولاً افرادی که دارای مزاج سودا هستند، پوست سفیدی داشته و شدیداً به سرما حساس‌اند، به گونه‌ای که بدن آنها در سرما دیرتر از بقیه افراد گرم می‌شود. افراد سوداوی معمولاً بی انرژی بوده و نسبت به بقیه میل بیشتری به خوابیدن دارند. از ویژگی‌های شخصیتی این افراد می‌توان به دوراندیشی، خونسردی، نظم و ترتیب و درون‌گرا بودن اشاره کرد. همچنین آنها میل زیادی به خوردن غذاهای گرم و شیرینی جات داشته و غذاهای سرد مانند خیار و کاهو باب میل آنها نیست.


بیشتر بخوانید : مزاج سوداوی چیست ؟


مزاج بلغمی
افراد بلغمی مزاج از لحاظ ظاهری، معمولاً کمی چاق بوده و پوست سفید و موهای کم پشتی دارند. این افراد به دلیل طبع سرد و تر خود، کمتر از افراد دیگر تشنه می‌شوند. افراد بلغمی از نظر شخصیتی انسان‌هایی صبور و آرامند و به ندرت عصبانی می‌شوند. از لحاظ عادات غذایی نیز، افراد بلغمی مزاج تمایل بیشتری به خوردن غذاها و خوراکی‌های گرم مانند شیرینیجات و غذاهای پر ادویه داشته و میل کمتری به خوردن ترشیجات دارند.


بیشتر بخوانید : مزاج بلغمی چیست ؟


مزاج دموی
افراد دموی با مزاج گرم و تر، معمولاً دارای اندام و هیکل درشت و چهارشانه بوده و رنگ پوست و چهره‌شان به قرمزی مایل است. افراد دموی افرادی شجاع، فرمان‌بردار، خوش خلق، خوش مشرب و اهل شوخی و خنده رو هستند. از نقاط ضعف افراد دموی می‌توان به ضعف در درک مطالب جدید و فراموشی سریع آنها اشاره کرد. مزه دهان آنها شیرین و پوست و زبان و چشمشان قرمز است. یکی دیگر از مشکلات رایج افراد دموی‌مزاج، خونریزی از نقاط مستعد مثل بینی و لثه آنها می‌باشد.


بیشتر بخوانید : مزاج دموی چیست ؟


راه های تشخیص طبع و مزاج

راه های تشخیص طبع و مزاج

شناسایی و تشخیص طبع و مزاج آدمی از جمله روش‌های اصلی برای تشخیص ویژگی‌های جسمی و روحی انسان و همچنین درمان بیماری‌های ان است که نه‌فقط در طب سنتی ایرانی بلکه در تمامی طب‌های باستانی مانند طب سنتی اسلامی، چینی، هندی و یونانی نیز از آن استفاده می‌کنند. به همین دلیل مزاج شناسی و پرداختن به آن به یکی از مهم‌ترین شیوه‌ها برای حفظ سلامتی و درمان ضعف‌های انسان تبدیل شده و نقش بسزایی در بهبود عملکرد ارگان‌های اصلی بدن از جمله مغز، دستگاه اعصاب، دستگاه گوارش، قلب، کلیه‌ها و دیگر اعضای بدن دارد. در ادامه با بررسی ویژگی‌های زیر می‌توانید تا حد زیادی با طبع و مزاج خود آشنا شوید.

1) حرارت و بافت بدن

اولین و ساده‌ترین اقدام برای بررسی طبع و مزاج انسان، بررسی سردی و گرمی بدن است. برای اینکار عضوی از بدن فرد مانند ساعد دست وی را لمس کرده و به دمای آن دقت کنید. اگر با لمس بدن او احساس گرما و حرارت کردید، وی دارای طبع و مزاج گرم و اگر احساس سرما و یخ بودن کردید، وی دارای طبع و مزاج سرد است.

علاوه بر حرارت، بافت بدن افراد نیز با یکدیگر نیز متفاوت است. در افرادی که با لمس بدن آنها احساس حرارت کردید، اگر بافت بدن آنها بسیار نرم بوده و فشار انگشتان روی آن اثر می‌گذارد، بدن علاوه بر طبع گرم، رطوبت نیز دارد، پس مزاج آنها را گرم و تر (دموی) می گوییم. اما اگر با لمس وی، علاوه بر گرما احساس زبری و خشکی را تجربه کردید، مزاج او گرم و خشک (صفراوی) است.

در مقابل در افرادی که با لمس آنها احساس سردی کردید، اگر بافت بدن آنها سفت و محکم‌تر است، مزاج او سرد و خشک (سوداوی) و اگر دارای بافتی نرم و گوشت آلود بود، مزاج وی سرد و تر (بلغمی) است.

2) رنگ پوست

شعر زیبای “رنگ رخساره خبر می‌دهد از سر درون” مصداق بارز شناخت مزاج از روی رنگ پوست انسان است. در کنار تست حرارت و بافت بدن، رنگ پوست نیز به شناسایی طبع و مزاج افراد کمک می‌کند.

پوست سفید: افرادی که پوست آنها سفید و یا مایل به سفید است معمولاً دارای مزاج سرد می‌باشند. پوست سفید علاوه بر مزاج سرد، نشانه کم خونی انسان نیز هست. دقت کنید اگر رنگ پوست سفید مایل به رنگ گچ باشد، نشانه غلبه بلغم است.

پوست قرمز و صورتی: افرادی که پوست صورت و بدن آنها مایل به قرمز است، طبع گرمی داشته و پرخون هستند.

پوست زرد: پوست بدن بسیاری از افراد مایل به زردی است که این رنگ پوست علاوه بر طبع گرم و خشک، نشانه غلبه صفرا نیز هست و برای جلوگیری از ابتلا به بیماری‌های مربوط به غلبه صفرا، باید نسبت به کنترل و درمان آن اقدام شود.

پوست تیره و کدر: پوست برخی افراد تیره و کدر بوده و همچنین لب‌های آنها نیز بادمجانی رنگ است، این افراد دارای مزاج سرد و خشک بوده و دچار غلبه سودا بر بدن شده‌اند. غلبه سودا نیز مشکلات و بیماری‌هایی را برای بدن به همراه دارد و بهتر است هرچه سریع‌تر حتی با ساده‌ترین راهکارها و درمان‌های خانگی نسبت به کنترل آن اقدام شود.

3) توجه به عضلانی و یا استخوانی بودن بدن

بررسی شکل ظاهری اندام و عضلات نیز یکی از روش‌های تشخیص طبع و مزاج بدن است. ویژگی‌هایی مانند بالاتنه پهن، چهارشانه و فراخ، اندام درشت، عضلات بزرگ، تاندون‌های ظریف، عروق و رگ‌های برجسته و نبض قوی نشان دهنده طبع و مزاج گرم فرد است؛ در مقابل ویژگی‌هایی نظیر بالاتنه کوچک، اندام و عضلات ظریف و نبض ضعیف از مشخصات افراد سرد مزاج است.

همچنین متخصصان طب سنتی، چهره لاغر، پوست به استخوان چسبیده، مفاصل برجسته، غضروف و حنجره و بینی برجسته و واضح را از مشخصات مزاج خشک معرفی کرده‌اند.

4) بررسی میزان و کیفیت خواب

بررسی کیفیت و کمیت خواب افراد، یکی دیگر از راه‌های تشخیص مزاج آنهاست. از دید طب سنتی مزاج افرادی که خواب کافی دارند با افرادی که بیش از حد می‌خوابند، متفاوت است. معمولاً افرادی که در طول شبانه روز بیش از 8 ساعت می‌خوابند، دارای طبع و مزاج سرد و تر (بلغم) می‌باشند.

5) بررسی مو

جنس، کیفیت و میزان رشد مو از خصیصه‌هایی است که در افراد به نسبت طبع و مزاج آنها، متفاوت است. معمولاً افراد گرم مزاج، رشد موهای زیادی داشته و جزء افراد پر مو محسوب می‌شوند. در مقابل افراد سرد مزاج موهای کم پشتی داشته و رشد موی آنها نیز کمتر است.

در کنار دیگر علائم ذکر شده، رشد بیش از حد، مجعد و حالت دار بودن و ضخامت و کلفتی مو از نشانه‌های مزاج گرم و خشک در مردان و زنان است. همچنین رنگ موی افراد با مزاج گرم و خشک نیز به رنگ مشکی می‌باشد.

موهای کم پشت، تار نازک، صاف و لخت، رنگ روشن و یا سفیدی زودرس موها از ویژگی‌های افراد با مزاج سرد و تر (بلغمی) است. موهای کم پشت و نازک ممکن است نشانه‌ای از ضعف و بیماری باشد و بهتر است هرچه سریع‌تر برای بهبود آن به متخصص طب سنتی مراجعه کنید.

6) سازگاری بدن با محیط

بدن انسان‌ها در مقابل شرایط مختلف، عکس‌العمل‌های متفاوتی از خود نشان داده و میزان سازگاری آنها با محیط با یکدیگر یکسان نیست. سازگاری و وفق پذیری بدن انسان در مواجهه با شرایط مختلفی مثل گرما، سرما، خشکی و رطوبت از نشانه‌های غلبه آن مزاج بر بدن است. به عنوان مثال هنگامی که در معرض سرما قرار گرفته و یا از خوراکی‌های سرد مثل خیار استفاده می‌کنید، اگر احساس سرما کردید، این نشان دهنده سردی طبع شماست.

7) اجابت مزاج

رنگ ادرار و مدفوع نه‌تنها مشخصه ی بسیاری از مشکلات بدن بوده، بلکه نشان دهنده طبع و مزاج انسان نیز می‌باشد. متخصصان طب سنتی با بررسی ادرار، مدفوع، عرق، ناخن، خون و… مزاج شما را شناسایی می‌کنند.

تیرگی غیرمعمول رنگ ادرار و مدفوع و بوی بد آنها نشان دهنده گرمی مزاج و غلبه صفرا در بدن می‌باشد. در مقابل، بی رنگ بودن و کم بو بودن آنها نیز نشان دهنده سردی مزاج است.

طبع متفاوت غذاها

آیا غذاها هم دارای طبع متفاوت هستند ؟

همان‌طور که قبلاً به آن اشاره شد، مزاج شناسی گام نخست بهبود و درمان انسان در طب سنتی است. بعد از شناخت مزاج، توجه به غذای مصرفی و تناسب آنها با مزاج فرد، از مهم‌ترین توصیه‌های طب سنتی است؛ چراکه غذای مصرفی انسان تأثیر بسزایی بر تمامی ارگان‌های بدن خواهد داشت. تمامی خوراکی‌ها و مواد غذایی دارای طبع گرم و سرد بوده و بسته به مزاج فرد، تأثیراتی بر بدن او خواهد داشت. از آنجایی که حفظ تعادل اخلاط چهارگانه بدن از اهمیت بالایی برخوردار است، مصرف غذاهای سرد و گرم باید متناسب با مزاج فرد صورت گیرد؛ چراکه رعایت یک رژیم غذایی مناسب و همسو با طبع و مزاج افراد نه‌تنها به درمان اختلال‌ها، بیماری‌ها، تنش‌های روحی و جسمی و بسیاری از مشکلات بدن می‌پردازد، بلکه سلامت و عملکرد ارگان‌های بدن را نیز بهبود بخشیده و موجب پاک‌سازی بدن خواهد شد.

در ادامه با مختصری از مواد غذایی مفید برای هریک از اخلاط چهارگانه آشنا خواهیم شد:

مواد غذایی مناسب برای مزاج بلغمی

به‌طور کلی مصرف بی رویه غذاها و خوراکی‌های سرد مانند ترشیجات، لبنیات، کله پاچه و سیراب شیردان، برنج، سیب زمینی، مرغ صنعتی و ماهی و.. برای افراد دارای مزاج سرد و تر مناسب نیست. افراد بلغمی مزاج بهتر است از غذاهای گرم مانند گوشت بره، بوقلمون، بلدرچین، گنجشک، سبزیجات و میوه‌های شیرین مانند موسیر، نعنا، ریحان، مرزه، ترخون، شوید، تره، بادام، نارگیل، گلابی، انجیر، بِه، سیب، مویز، خرما و ادویه‌هایی مثل زیره سبز، زنیان، زعفران، آویشن، رازیانه، انسیون، فلفل سیاه، عسل، ارده، شیره انگور یا خرما و.. مرتباً استفاده کنند.

مواد غذایی مناسب برای مزاج سوداوی

افراد سوداوی مزاج بهتر است در مصرف خوراکی‌های مانند بادمجان، قارچ، باقلا، غوره و ترشیجات، گوشت گاو، گوساله، بز، لبنیات، انواع خوراکی و روغن و نوشیدنی‌های صنعتی، فست فود، غذاهای نمک سود و…. احتیاط کنند؛ زیرا مصرف بی رویه این غذاها عوارضی مانند نفخ معده و روده، افسردگی، خشکی پوست و بی خوابی را در پی دارد. افراد سوداوی بهتر است از مواد غذایی مفیدی مانند عسل، توت، شیر خرما و انگور، کره، تخم مرغ، گندم، بادام، کشمش و نخودچی، سیب، طالبی، خربزه، آلو شیرین، انجیر، مویز، سبزیجات گرم مانند تره، جعفری، مرزه، ترخون، نعنا، ریحان، هویج و گوشت بره و بوقلمون، کبوتر، برنج با زیره یا شوید و زعفران استفاده کنند.

مواد غذایی مناسب برای مزاج دموی

افراد دموی‌مزاج به دلیل مزاج گرم و تری که دارند بهتر است از مواد غذایی با طبع سرد و خشک به‌طور مرتب و به اندازه استفاده کنند. رعایت رژیم غذایی مخصوصاً برای افراد دموی بسیار حائز اهمیت است، چراکه در صورت عدم رعایت توصیه‌ها، احتمال ابتلای آنها به مشکلات و بیماری‌هایی مانند چاقی، تپش قلب، سردرد، پر خوابی، خستگی مفرط و.. افزایش پیدا خواهد کرد. به عنوان غذاهای مفید و مناسب برای افراد دموی‌مزاج می‌توان به این موارد اشاره کرد: غذاهای خام مانند میوه‌ها و سبزیجاتی نظیر کاهو، سیب، خیار، گلابی، لیموشیرین، پرتغال، انار، نارنگی، سنجد، آلوبخارا، میوه‌های ترش مانند غوره، نارنج، لیموترش تازه، آلبالو، زرشک، شاه‌توت، تمر هندی، حبوباتی مثل جوی دوسر، ماش و عدس، نوشیدنی‌هایی مانند آب و آب‌لیمو، آب زرشک، آب انار و خوراکی‌های دیگری همچون کدو خورشتی، سوپ و آش جو، نان جو، بارهنگ و خاکشیر و اسفرزه.

مواد غذایی مناسب برای مزاج صفراوی

افراد صفراوی مزاجی گرم و خشک داشته و به همین دلیل استفاده مداوم از خوراکی‌هایی با طبع گرم و خشک برای این افراد توصیه نمی‌شود. افراد صفراوی بهتر است از مصرف خوراکی‌هایی مانند ادویه‌های تند، گردو، فندق، پسته، غذاهای سرخ شده، میوه‌هایی مانند انجیر، موز و خربزه، غذاهای پر پیاز و پر سیر، گوشت قرمز، و بادمجان پرهیز کنند؛ و در مقابل مصرف غذاها و خوراکی‌های مفیدی مانند پاچه گوسفند، تمرهندی، کدو، ریواس، جو، اسفناج، هویج، روغن زیتون، زرشک، کاهو و میوه‌هایی مانند سیب، خیار، آلو، انار، هندوانه، گوجه سبز و لیموترش و مرکبات را در برنامه غذایی خود به‌طور ویژه‌ای بگنجانند.

تاثیر غذا در شکل گرفتن شخصیت انسان

حکیمان و پزشکان سنتی از قرن‌های پیشین بر این باورند که شکم (روده) مرکز بدن و منشأ احساسات و روحیات آدمی است، به همین دلیل، غذای مصرفی انسان را علل اصلی مشکلات روحی و جسمی وی دانسته و روش‌های درمانی خود را نیز بر رژیم غذایی و خوراک مصرفی متمرکز کرده‌اند.

از لحاظ علمی بدن از چهارعنصر آب، آتش، هوا و خاک تشکیل شده است که شامل دو عنصر گرم و دو عنصر سرد می‌شود. همان‌طور که در عناوین پیشین به آن اشاره شد، طبع گرم موجب انرژی، شادی و اجتماعی بودن فرد و طبع سرد موجب درون‌گرایی، اضطراب، خشم و.. در انسان می‌شود.

بعد از مواردی مانند طبع بدن، جغرافیا و وراثت، غذای مصرفی انسان است که تأثیر بسزایی در طبع و مزاج او می‌گذارد. طبق نتیجه‌های علمی اکثر غذاهای ما شامل برنج، مرغ، ماهی و خوراکی‌هایی است که معمولاً طبع سردی دارند که در مدت طولانی مزاج انسان را به سردی برده و در روحیات و شخصیت وی تأثیر گذار است.

سوالات متداول

فرق طبع با مزاج چیست ؟

طبع به سه دسته گرم، سرد و معتدل تقسیم شده و هرکس با طبع مشخص خود متولد می‌شود. طبع در طول زندگی تغییر نمی‌کند. مزاج یا اخلاط چهارگانه بدن مجموعه‌ای از ویژگی‌ها و خصوصیات جسمی و روحی انسان است که در چهار دسته بلغم، صفرا، دم و سودا تقسیم شده و میزان آنها در بدن باید متعادل باشد. سبک زندگی و رژیم غذایی تأثیر زیادی در تغییر و بهبود مزاج دارد.

برای درمان غلبه بلغم چه غذاهایی باید خورد ؟

افراد بلغمی، مزاج سرد و تری دارند و برای تنظیم و تعادل مزاج خود باید مصرف غذاهای با طبع سرد را محدود کرده و بیشتر از خوراکی‌های گرم مانند گوشت بره، بوقلمون، عسل، ادویه‌های تند، سبزیجات گرم مانند تره، جعفری، گشنیز، نعنا، ریحان و.. استفاده کنند. همچنین استفاده از داروهای گیاهی و عرقیات طبیعی نیز تأثیر زیادی در درمان و بهبود مزاج دارد.

چگونه مزاج خود را بشناسیم؟

مزاج مختلف بر ظاهر و خلق و خوی افراد تأثیرگذار است و هرکدام ویژگی‌هایی مختص خود دارند. رنگ پوست، بافت بدن، حرارت بدن، مشخصات مو و.. از نشانه‌هایی است که می‌توان در تشخیص مزاج از آنها کمک گرفت. اما برای تشخیص دقیق‌تر بهتر است از متخصصان طب سنتی کمک بگیرید.